DIGITALNA TELEVIZIJA

Trend ubrzanog prelaska sa analognih na digitalne radio-difuzne sisteme prisutan je posljednjih godina u Evropi, a takođe i u svim državama svijeta. Razlozi za digitalizaciju televizije su višestruki: kvalitetnija slika, veća otpornost na smetnje, bolje iskorišćenje radio-frekvencijskog spektra, veće mogućnosti obrade signala, interaktivnost  i mnoge druge.

Uzimajući u obzir da se moderno društvo sve više oslanja na napredne elektronske komunikacije, potreba za radio-frekvencijama je u stalnom porastu. Upotreba radio-frekvencijskog spektra prisutna je u svakodnevnom životu u raznim vidovima, kroz upotrebu mobilne telefonije, bežičnog pristupa internetu, pristup audio-vizuelnim medijskim uslugama... U cilju uvođenja novih i konkurentskih usluga, a uzimajući u obzir nedostatak raspoloživih radio-frekvencijskih resursa, digitalizacija predstavlja jedan od vitalnih nacionalnih interesa Crne Gore u oblasti razvoja elektronskih medija i naprednih digitalnih elektronskih komunikacionih usluga.

Zakonom o digitalnoj radio-difuziji ("Službeni list Crne Gore", broj 34/11 i 31/12) bliže se uređuju način i uslovi za digitalnu zemaljsku radio-difuziju, postupak prelaska sa analogne na digitalnu radio-difuziju i druga pitanja od značaja za tu oblast. Na pitanja koja se odnose na digitalnu radio-difuziju, a koja nijesu uređena ovim zakonom shodno se primjenjuju propisi kojima se uređuje oblast elektronskih komunikacija i elektronskih medija. 

Pomenutim zakonom utvrđuje se krajnji rok za prelazak sa analognih na digitalne zemaljske radio-difuzne sisteme. Pravna i fizička lica koja imaju odobrenja za korišćenje frekvencije prestaju sa emitovanjem svojih televizijskih programa u analognoj tehnologiji najkasnije 17. juna 2015. godine. 

Zakonom o digitalnoj radio-difuziji propisano je da prije pristupa dodijeljenom kapacitetu multipleksa, radijski i televizijski programi moraju biti kodirani u skladu sa standardom kodiranja ITU-T H.264/AVC (MPEG-4 Part 10).

Stategijom razvoja informacionog društva za period 2012 - 2016, koju je donijelo Ministarstvo za informaciono društvo i telekomunikacije, DVB-T2 je prihvaćen kao standard za uvođenje digitalne zemaljske radio-difuzije u Crnoj Gori.

Pravilnikom o informisanju javnosti i krajnjih korisnika u periodu prelaska sa analognog na digitalno emitovanje programa se propisuje način informisanja javnosti i krajnjih korisnika u periodu prelaska sa analognog na digitalno emitovanje programa. Radi zaštite krajnjih korisnika i mrežnih i multipleks operatora kao i obezbjeđenja kompletnog seta usluga digitalne televizije krajnjim korisnicima u procesu primjene elektronskih komunikacionih mreža za potrebe digitalne zemaljske radio-difuzije, digitalni DVB-T2 prijemnici moraju da ispunjavaju minimalne zahtjeve koji su dati u prilogu ovog Pravilnika.

OSNOVNI POJMOVI I INFORMACIJE O DIGITALNOJ TELEVIZIJI

DVB-T2 (eng. Digital Video Broadcasting – Terrestrial) engleski je naziv za sistem druge generacije zemaljske radio-difuzije digitalnog video signala putem koga se emituje digitalna televizija. Ovaj sistem koristi se u mnogim državama  Europe, uključujući i Crnu Goru.

Zemaljska radio-difuzija televizijskog signala podrazumijeva emitovanje televizijskih programa putem mreže radio stanica (predajnika) koji su, zbog fizičkih zakona prostiranja elektromagnetskih talasa, najčešće postavljeni na geografskim lokacijama većih nadmorskih visina, kako bi se osigurao dovoljan nivo elektromagnetnog polja za pokrivanje što većeg broja stanovnika kvalitetnim televizijskim signalom. Za razliku od analognih predajnih sistema koji su koristili jednu frekvenciju (televizijski kanal širine 7 ili 8 MHz) za emitovanje jednog televizijskog programa, digitalni predajni sistemi jednu frekvenciju (televizijski kanal širine 7 ili 8 MHz) koriste za emitovanje multipleksa signala odnosno većeg broja televizijskih programa i ostalih sadržaja.

Digitalni sistemi za emitovanje televizijskog signala imaju brojne prednosti kao što su: bolja iskoristivost radio-frekvencijskog spektra, bolji kvalitet slike i zvuka, mogućnost uvođenja dodatnih sadržaja (digitalni teletekst i EPG), mogućnost uvođenja televizijskog signala visoke definicije (HDTV) kao i mogućnost korišćenja većeg odnosa stranica slike (16:9).

Digitalni prijemnik je uređaj za prijem, dekodiranje i pretvaranje digitalnog televizijskog signala u oblik pogodan za reprodukciju slike, zvuka i drugih podataka, koji može biti izrađen kao samostalni (spoljnji) uređaj ili uređaj ugrađen (integrisan) u televizijski prijemnik ili drugi uređaj.

Multipleks je standardizovani skup ili protok digitalnih signala koji sadrži više radijskih i/ili televizijskih programa i/ili drugih podataka koji se istovremeno prenose i emituju u jednom radio-frekvencijskom kanalu.

Kod analognog emitovanja jedan televizijski program zauzimao je cijelu širinu jednog radio-frekvencijskog kanala. Međutim, kod digitalnog emitovanja koriste se postupci kodiranja koji omogućavaju da se u istu širinu kanala smjesti veći broj televizijskih programa i dodatnih sadržaja.

Rezolucija je broj pixel-a od kojih je sastavljena slika. PAL sistem analognog emitovanja televizijskog signala koji je u upotebi, ima rezoluciju 720 x 576 pixel-a. Vertikalna rezolucija od 576 pixel-a se odnosi na 576 vidljivih analizirajućih linija. Kod televizije visoke rezolucije koristi se znatno veći broj pixel-a (maksimalno 1920 x 1080), koji omogućava kvalitet slike sa mnogo više detalja.

SDTV (eng. Standard Definition Television) ili televizija standardne definicije: televizijski signal koji omogućava standardnu kvalitet slike i zvuka sa 625 ili 525 analizirajućih linija po slici, uz analiziranje s proredom i odnosom stranica slike 4:3, prema referentnim ITU-R preporukama i SMPTE normama.

MPEG-4 (ITU-T H.264/AVC) je standard kodiranja video signala koja se koristi u digitalnoj zemaljskoj radio-difuziji. Primjena ovog standarda omogućava efikasnije kodiranje u odnosu na primjenu MPEG-2 standrada.

HDTV (eng. High Definition Television) ili televizija televizija visoke definicije: televizijski signal koji omogućava visok kvalitet slike i zvuka što se, u odnosu na televiziju standardne definicije, postiže povećanjem broja analizirajućih linija po slici, promjenom načina analiziranja slike, povećanjem odnosa stranica slike na 16:9, kao i promjenom kolorimetrijskih karakteristika slike, prema referentnim ITU-R preporukama i SMPTE normama. HDTV formati slike kako je navedeno u ITU-R BT.709-5 preporuci posjeduju sljedeće karakteristike:
  • 720p: 1280x720, 50 i 60 Hz, progresivno analiziranje (eng. progressive scan);
  • 1080i: 1920x1080, 50 i 60 Hz, proredno analiziranje (eng. interlaced scan);
  • 1080p: 1920x1080, 50 i 60 Hz, progresivno analiziranje (eng. progressive scan).

HD ready i Full HD, oznaka „HD ready“ je predložena od EICTA asocijacije proizvođača opreme (European Information Communications and Consumer Electronics Technology Industry Associations) kako bi se razumljivo označila oprema spremna za prijem i prikazivanje TV signala u visokoj rezoluciji i definisali minimalne tehnički uslovi uređaja za prikaz slike. Uređaj sa „HD ready“ oznakom mora zadovoljavati sljedeće tehničke uslove:

  • Ekran mora imati minimalnu rezoluciju od 720 linija;
  • Interfejs: komponentni video (analog YPbPr) i DVI ili HDMI;
  • Podržavati sljedeće formate HDTV signala:

    -          1280x720, 50 i 60 Hz, progressive (720p);

    -          1920x1080, 50 i 60 Hz, interlaced (1080i).

Oznaka „HD ready“ ne podrazumijeva prikazivanje pune rezolucije slike HDTV predajnika (1080p; često označeno kao „full HD“). Većina „HD ready“ prijemnika ima matricu TV ekrana koja ne posjeduje dovoljnu rezoluciju za prikaz 1080p signala. Rezultat je interpolacija slike u manju rezoluciju koju uređaj može prikazati.

EPG (eng. Electronic Programme Guide), elektronski programski vodič je sistem koji krajnji korisnik može koristiti za navigaciju između programa, identifikaciju trenutne i slijedeće emisije na svakom programu. Sofisticiraniji EPG sistemi mogu se koristiti za postavljanje podsjetnika za gledanje programa, mogu pružati kratak opis sadržaja emisija, identifikovati emisije na rasporedu za slijedećih nekoliko dana, pretraživati emisije po žanru i pružiti pristup dodatnim uslugama.

Digitalna dividenda je dio radio-frekvencijskog spektra u opsezima 174-230 MHz (VHF III) i 470-862 MHz (UHF IV/V) koji će se osloboditi okončanjem procesa digitalizacije TV radio-difuzije u Crnoj Gori. Digitalna dividenda je posljedica tehnološkog napretka koji je omogućio efikasnije korišćenje radio-frekevencijskog spektra emitovanjem televizijskog signala u digitalnom obliku.

MHP (eng. Multimedia Home Platform) je platforma, dizajnirana unutar DVB projekta, koja omogućava interaktivnost u sistemu digitalne televizije. MHP omogućava prijem i izvršavanje interaktivnih aplikacija baziranih na programskom jeziku Java na samim TV prijemnicima. Interaktivne aplikacije se mogu emitovati zajednički sa slikovnim i zvučnim podacima unutar digitalnog televizijskog kanala. Aplikacije mogu biti: servisi za informisanje, igre, interaktivno glasanje, elektronska pošta, SMS poruke ili prodaja. Za sve interaktivne aplikacije u MHP platformi potreban je povratni kanal (npr. ADSL veza).

 

TEHNIČKA SPECIFIKACIJA MINIMALNIH ZAHTJEVA KOJE ISPUNJAVA OPREMA ZA PRIJEM SIGNALA DRUGE GENERACIJE ZEMALJSKE TELEVIZIJE (DVB-T2) I TESTIRANJE USKLAĐENOSTI TE OPREME

Imajući u vidu da je donošenje standarda i specifikacija veoma značajno za uspješno sprovođenje procesa digitalizacije, sljedstveno Ugovoru o Grantu za učešće u međunarodnom projektu pod nazivom Digitalna televizija u jugoistočnoj Evropi (skraćeno: SEE Digi.TV), izrađena je Tehnička specifikacija minimalnih zahtjeva koje ispunjava oprema za prijem signala  DVB-T2 i testiranje usklađenosti te opreme.

Tehnička specifikacije je izrađena sa ciljem da posluži nadležnim institucijama u Crnoj Gori u procesu utvrđivanja minimalnih tehničkih zahtjeva koje je potrebno da zadovolje prijemnici digitalnog zemaljskog televizijskog signala,  kako bi se osigurao kvalitet prijema usluga digitalne zemaljske televizije u Crnoj Gori. Utvrđivanje minimalnih tehničkih zahtjeva DVB-T2 prijemnika, će u procesu implementacije elektronskih komunikacionih mreža za potrebe digitalne radiodifuzije doprinijeti zaštiti krajnjih korisnika, sa jedne strane, i mrežnih operatora sa druge strane. Takođe, propisani minimalni tehnički zahtjevi za DVB-T2 prijemnike će predstavljati tehničku podlogu za proizvođače i distributere DVB-T2 prijemnika i pripadajuće opreme, koji namjeravaju istu staviti na tržište u Crnoj Gori. Tehnička specifikacija za prijemnike predstavlja minimum preporučenih zahtjeva za DVB-T2 prijemnike koji će se koristiti u Crnoj Gori za prijem radiodifuznih sadržaja u standardnoj i visokoj definiciji, a koje DVB-T2 prijemnici moraju zadovoljavati da bi se krajnjim korisnicima obezbijedio puni set servisa digitalne televizije.

TEHNIČKA OSNOVA ZA DONOŠENJE CRNOGORSKIH STANDARDA (MEST) POTREBNIH U PROCESU DIGITALIZACIJE KOJI SE ODNOSE NA EMITOVANJE SIGNALA DRUGE GENERACIJE DIGITALNE ZEMALJSKE TELEVIZIJE

U okviru međunarodnog projekta pod nazivom Digitalna televizija u jugoistočnoj Evropi (skraćeno: SEE Digi.TV) izrađena je Tehnička osnova za donošenje Crnogorskih standarda (MEST) potrebnih u procesu digitalizacije koji se odnose na emitovanje signala DVB-T2.

Ovaj dokument daje opis druge generacije sistema za prenos digitalnih zemaljskih radio-difuznih televizijskih signala, a izrađen sa ciljem da se od strane Instituta za standardizaciju kao nadležne institucije iskoristi u svrhu donošenja standarda za koji trenutno ne postoji ekvivalentni crnogorski standard. Specifikacija opisuje drugu generaciju sistema za emitovanje digitalnih zemaljskih radio-difuznih televizijskih signala, na način da prikazuje generalni opis osnovnog sistema za digitalnu zemaljsku televiziju, a takođe i specificira digitalno modulisani signal, kako bi se omogućila kompatibilnost opreme proizvedene od strane različitih proizvođača


STUDIJA O MOGUĆNOSTIMA KORIŠĆENJA DIGITALNE DIVIDENDE U CRNOJ GORI

Digitalna dividenda je dio radio-frekvencijskog spektra u opsezima 174-230 MHz (VHF III) i 470-862 MHz (UHF IV/V) koji će se osloboditi okončanjem procesa digitalizacije TV radio-difuzije u Crnoj Gori. Digitalna dividenda je posljedica tehnološkog napretka koji je omogućio efikasnije korišćenje radio-frekevencijskog spektra emitovanjem televizijskog signala u digitalnom obliku.

Studiju o mogućnostima korišćenja digitalne dividende je izradio Elektrotehnički fakultet Crne Gore, na zahtjev Agencije, sljedstveno Ugovoru o Grantu za učešće u međunarodnom projektu Digitalna televizija u jugoistočnoj Evropi (skraćeno: SEE Digi.TV).

Studija na cjelovit i sistematičan način tretira pitanje digitalne dividende i daje preporuke za njenu valorizaciju u Crnoj Gori. Na temelju projektnog zadatka, koji je razvila Agencija, studija je koncipirana u 10 poglavlja i sadrži:

  • pregled tržišta audio-vizuelnih (AVM) i mobilnih elektronskih komunikacionih (EC) usluga u Crnoj Gori,
  • namjenu i trenutnu zauzetost radio-frekvencijskih opsega 174-230 MHz, 470-790 MHz i 790-862 MHz,
  • procjenu širine radio-frekvencijskog spektra koji se može smatrati digitalnom dividendom u Crnoj Gori,
  • pregled mogućih usluga i tehnologija u spektru digitalne dividende,
  • zahtjeve u pogledu neophodnih radio-frekvencijskih resursa potrebnih za uvođenje novih usluga u spektru digitalne dividende,
  • interese i potrebe korisnika i pružalaca AVM i EC usluga u vezi korišćenja digitalne dividende,
  • Iskustva u implementaciji novih usluga u spektru digitalne dividende u nekim evropskim zemljama,
  • moguće scenarije korišćenja pojedinih djelova spektra digitalne dividende,
  • pitanje konvergencije radio-diuznih i elektronskih komunikacionih mreža,
  • preporuke za korišćenje spektra digitalne dividende u Crnoj Gori.

Na osnovu analize sprovedene Studijom, izvedene su preporuke za korišćenje pojedinih djelova spektra digitalne dividende u Crnoj Gori:

  • za opseg 174-230 MHz: Polazeći od pretpostavke da će se u Crnoj Gori uvesti digitalni radio zasnovan na DAB/DAB+ standardu preporučuje korišćenje tri postojeća DAB pokrivanja predviđena Planom raspodjele radio-frekvencija za digitalnu zemaljsku radio-difuziju. U ovom opsegu se ne preporučuje realizacija DVB-T2 sistema, koji je usvojeni standard digitalne televizije u Crnoj Gori.
  • za opseg 470-694 MHz: Raspoloživi RF spektar treba iskoristiti za uvođenje novih televizijskih programa u SD i/ili HD rezoluciji, kao i za uvođenje dodatnih servisa digitalne televizije.
  • za opseg 694-790 MHz: Ne preporučuje se implementacija sistema digitalne televizije u Crnoj Gori. U zavisnosti od odluka konferencije WRC-15 potrebno je naknadno sagledati mogućnost korišćenja ovog opsega za potrebe mobilnih EC mreža, posebno uzimajući u obzir potencijalni interes mobilnih komunikacionih operatora za implementaciju LTE mreža u ovom opsegu. Takođe treba imati na umu i procjenu da su resursi u opsegu 470-694 MHz za potrebe digitalne televizije u Crnoj Gori sasvim dovoljni, te da ovaj opseg za potrebe mobilnih EC mreža na nivou Evrope još uvjek nije harmonizovan.
  • za opseg 790-862 MHz: Preporučuje za implementacija mobilnih EC mreža u Crnoj Gori sa ciljem obezbjeđenja mobilnih širokopojasnih servisa i u ruralnim i slabo naseljenim oblastima Crne Gore